Say\u0131n Okurlar\u0131m,<\/p>\n\n\n\n
Gerek g\u00fcn\u00fcm\u00fczde gerekse daha \u00f6nceki y\u0131llardan itibaren \u00fclke g\u00fcndemine \u00e7ok farkl\u0131 r\u00fc\u015fvet iddialar\u0131 ve yap\u0131lan suiistimaller \u00e7er\u00e7evesindeki konular ile gelen \u00f6zelle\u015ftirme uygulamalar\u0131ndan ana hatlar\u0131 ile bahsetmek ve bu kapsamdaki tamamen yanl\u0131\u015f veya kas\u0131tl\u0131 denilebilecek siyasi tercihlerin \u00fczerinde durarak baz\u0131 saptamalar\u0131 belirginle\u015ftirmek istiyorum.<\/p>\n\n\n\n
Bilindi\u011fi gibi T\u00fcrkiye 1960 y\u0131llar\u0131ndan itibaren karma ekonomi uygulam\u0131\u015f ancak 1983 y\u0131l\u0131nda Turgut \u00d6zal\u2019\u0131n y\u00f6nlendirmesiyle liberal ekonomiyi benimseyerek yoluna devam etmek istemi\u015ftir. Turgut \u00d6zal ve patisi (ANAP) \u00fclkede ilk olarak \u00f6zelle\u015ftirme programlar\u0131n\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak yap\u0131lan bu \u00f6zelle\u015ftirmelerde uygulamaya giren kamuya ait \u015firketlerin daha ziyade blok olarak hisselerinin sat\u0131\u015flar\u0131 esas al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu blok hisse sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131n her ne kadar a\u00e7\u0131k ihale yoluyla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iddia edilse bile bu sat\u0131\u015flar\u0131n, kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda \u00f6n pazarl\u0131klar sonucu ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi de geni\u015f bir kamuoyu taraf\u0131ndan devaml\u0131 olarak dile getirilmi\u015f bulunmaktad\u0131r. Blok hisse sat\u0131\u015flar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7te masa alt\u0131 ciddi r\u00fc\u015fvet \u00f6demlerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da bir\u00e7ok kanaat \u00f6nderi ve medya organlar\u0131 taraf\u0131ndan iddia edilmi\u015ftir. Ancak g\u00fcncel olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u00f6zelle\u015ftirme \u015fartlar\u0131 ve fiyatlar\u0131 ile \u00f6demeleri kapsam\u0131nda iktidar blo\u011fu taraf\u0131ndan ticari s\u0131r olarak tan\u0131mlan\u0131p kamuoyuna hi\u00e7bir a\u00e7\u0131klama yap\u0131lmamas\u0131 tercih edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Unutmamak gerekir ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde t\u00fcm uluslararas\u0131 ticaret ile ilgili kurallar\u0131n konulmas\u0131 Uluslararas\u0131 Ticaret Odas\u0131 (ICC) uygulamalar\u0131na b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan 11 nisan 1980 tarihinde Viyana\u2019da yap\u0131lan milletleraras\u0131 mal sat\u0131m\u0131na ili\u015fkin s\u00f6zle\u015fmelerin (CISG) imzalanmas\u0131 ise 11 mart 2010 tarihinde bakanlar kurulu taraf\u0131ndan Cumhurba\u015fkan\u0131 Abdullah G\u00fcl onay\u0131 ile karara ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Uluslararas\u0131 Ticaret Odas\u0131 kapsam\u0131nda ise ticari s\u0131r kavram\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu kesin hatlar\u0131 ile net bir \u015fekilde belirtilmi\u015ftir. T\u00fcm bunlar siyasi y\u00f6neticiler taraf\u0131ndan bilinmesine ra\u011fmen yine de \u00f6zelle\u015ftirmeler ve kamu \u00f6zel ortakl\u0131k projeleri i\u00e7in ticari s\u0131r diye a\u00e7\u0131klamalar yap\u0131lm\u0131\u015f ve halen yap\u0131lmaktad\u0131r. Unutmamak gerekir ki bahse konu \u00f6zelle\u015ftirilen ve \u00f6zelle\u015ftirilecek olan tesisler tamamen kamunun mallar\u0131d\u0131r. Bu blok hisse sat\u0131\u015flar\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fen \u00f6zelle\u015ftirmelerde tesisler hem ger\u00e7ek de\u011ferinden \u00e7ok daha ucuza sat\u0131lm\u0131\u015f, hem de belli aile \u015firketlerinin veya aile holdinglerinin eline ge\u00e7mi\u015ftir. Bu uygulaman\u0131n temelinde idari, yasal ve yap\u0131sal yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmek ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu gibi b\u00fcy\u00fck veya orta \u00f6l\u00e7ekli kamu tesisleri \u00f6zelle\u015ftirilirken tercih edilmesi gerekli olan yol blok hisse sat\u0131\u015f\u0131 de\u011fil hisselerin menkul k\u0131ymetler borsas\u0131nda sat\u0131lmas\u0131 olmal\u0131yd\u0131. Devlet \u00f6zelle\u015ftirilecek olan tesislerde %10 hisseyi hazine \u00fczerinde tutarak kalan %90 hisseyi ise borsada talep toplama metodu ile satacakt\u0131. Ancak bu sat\u0131\u015f a\u015famas\u0131nda bir aile, bir holding veya bir grubun en fazla %10 oran\u0131nda hisse alabilece\u011fini idari ve yasal esaslara ba\u011flanmal\u0131yd\u0131. B\u00f6ylece hem tesislerin sahipli\u011fi geni\u015f bir tabana yay\u0131lm\u0131\u015f ve hem de \u0130stanbul Menkul K\u0131ymetler Borsas\u0131nda derinlik ve perspektif kazan\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131. G\u00f6r\u00fcnen odur ki \u00fclkede milli d\u00fc\u015f\u00fcncelerde olmas\u0131 gerekli olan ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelen t\u00fcm iktidarlar\u0131n hi\u00e7birisi b\u00f6yle rasyonel ve lojik bir yolu se\u00e7memi\u015fler bu hususta ki\u015fisel veya partizan menfaat esasl\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcler galip gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130stanbul Menkul K\u0131ymetler Borsas\u0131 kuruldu\u011fu g\u00fcnden itibaren g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar bir\u00e7ok skandala da sahne olmu\u015ftur. Borsa oynama deyimi sadece T\u00fcrk dilinde kendisine kar\u015f\u0131l\u0131k bulmu\u015ftur. Oysa di\u011fer b\u00fct\u00fcn dillerde borsa yat\u0131r\u0131m platformu olarak g\u00fcncelle\u015fmektedir. T\u00fcrkiye\u2019de, borsa \u015firketleri daha ziyade ailelerin kontrol\u00fcnde olduklar\u0131ndan finansal derinlik kazanamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n k\u0131sa s\u00fcrede borsam\u0131za girip aniden \u00e7\u0131kmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilecek tercih edilir nedenler konulamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumun da \u00fclke ekonomisi \u00fczerinde krizlere varabilecek unsurlar\u0131 tetikledi\u011fini ge\u00e7mi\u015f deneylerden de g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
Borsan\u0131n \u00f6nemine \u00f6rnek vermek gerekirse Amerika\u2019daki mortgage krizi d\u00f6neminde devletin bankalar\u0131 ve yat\u0131r\u0131m \u015firketlerini nas\u0131l kurtard\u0131\u011f\u0131na bakmak yeterli olacakt\u0131r. Amerika Birle\u015fik Devletlerindeki 2008 ekonomik krizi ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck durgunluk olarak da ifade edilmektedir. 2008 Y\u0131l\u0131n\u0131n son aylar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan ve bir\u00e7ok \u00fclkeyi olumsuz y\u00f6nde etkileyen ekonomik kriz olarak tarihteki yerini alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kriz \u00f6zellikle 2008 y\u0131l\u0131n\u0131n Eyl\u00fcl ay\u0131nda tamamen hissedilir ve bireylere dokunur hale gelmi\u015ftir. ABD\u2019deki gayrimenkul piyasas\u0131n\u0131n birden de\u011fer kaybetmesi ve bunun sonucu olarak ipotekli sat\u0131\u015flardaki bireysel iflaslar\u0131n artmas\u0131n\u0131n bu krizi derinle\u015ftirdi\u011fi de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Bilindi\u011fi \u00fczere, 2000 y\u0131llar\u0131 boyunca ba\u015fta petrol olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn toptan emtia ve tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri fiyatlar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir y\u00fckseli\u015f g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. \u00c7in ve Hindistan gibi \u00fclkelerde g\u00f6zlenen ekonomik b\u00fcy\u00fcme bu \u00fcr\u00fcnlere olan talebi artt\u0131rm\u0131\u015f ve fiyatlar\u0131n y\u00fckselmesine neden olmu\u015ftur. \u0130statistiksel olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda 2008 y\u0131l\u0131nda g\u0131da fiyatlar\u0131n\u0131n tarihin en y\u00fcksek d\u00fczeylerine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Alt\u0131n ve petrol gibi de\u011ferli maddeler de tarihinin en y\u00fcksek de\u011ferini kazan\u0131rken Amerikan Dolar\u0131n\u0131n de\u011feri hemen hemen b\u00fct\u00fcn di\u011fer para birimleri kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fer kaybetmi\u015ftir. Bu geli\u015fime paralel olarak 2008 y\u0131l\u0131nda Amerika Birle\u015fik Devletlerindeki gayrimenkul piyasas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bilindi\u011fi gibi, ABD\u2019deki konut fiyatlar\u0131 2000 y\u0131llar\u0131 boyunca b\u00fcy\u00fck bir y\u00fckselme g\u00f6stermi\u015fti. Bu y\u00fckselmenin bir nedeni de kolayl\u0131kla elde edilebilen ipotekli sat\u0131\u015flar yani mortgage olarak an\u0131lmaktad\u0131r. Bu d\u00f6nemde, s\u00fcrekli olarak y\u00fckselen konut fiyatlar\u0131 piyasalarda a\u015f\u0131r\u0131 derecede iyimser bir beklenti yaratm\u0131\u015f, bankalar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck gelirli ailelere konut almak i\u00e7in kolayca kredi sa\u011flamalar\u0131 da \u00f6nemli bir etmen olmu\u015ftur. Konut fiyatlar\u0131 ini\u015fe ge\u00e7ince birdenbire \u201csubprime mortgage\u201c olarak tan\u0131mlanan y\u00fcksek risk ve y\u00fcksek faizli kredi piyasas\u0131 \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f, kredi faizlerini \u00f6deyemeyen d\u00fc\u015f\u00fck gelirli ailelerinin iflas etmelerine ve konutlar\u0131na el konmas\u0131na neden olmu\u015ftur. D\u00fc\u015f\u00fck gelirli ailelere y\u00fcksek riskli kredi a\u00e7an kurumlar kredi akitlerini birle\u015ftirip paketleyerek borsalarda al\u0131n\u0131p sat\u0131labilen tahviller haline getirmi\u015fler, yat\u0131r\u0131m bankalar\u0131 ve ticaret bankalar\u0131na satm\u0131\u015flard\u0131r. Bu arada elinde b\u00fcy\u00fck montanl\u0131 y\u00fcksek riskli ipotekli konut kredisi tutan yat\u0131r\u0131m bankas\u0131 Bear Sterns mart ay\u0131nda iflas edince JP Morgan Chase yat\u0131r\u0131m bankas\u0131na sat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu iflas kervan\u0131na, Lehman Brothers, Merr\u0131l Lynch Ve Amer\u0131can Internat\u0131onal Group da eklenmi\u015ftir. Bu krizi \u00f6nlemek amac\u0131yla Amerikan Kongresi 700 milyar dolar de\u011ferinde kurtarma paketini onaylayarak uygulamaya koymu\u015ftur. Bankalar ve b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m gruplar\u0131 ekonomik krize girince ABD hazinesi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck para enjeksiyonu yapmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131lan bu para enjeksiyonu kapsam\u0131nda hazine vermi\u015f oldu\u011fu yard\u0131mlara kar\u015f\u0131l\u0131k o grubun hisselerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 o g\u00fcnk\u00fc borsa de\u011feri \u00fczerinden sat\u0131n alma yoluna gitmi\u015ftir. Ancak bu arada baz\u0131lar\u0131n\u0131n da hisse baz\u0131nda de\u011ferlendirilmesini kendisi yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu geli\u015fmeler \u00e7er\u00e7evesinde y\u00f6netimleri tamamen de\u011fi\u015fen gruplar da olmu\u015ftur. Bu arada ge\u00e7en s\u00fcre\u00e7te Amerikan Hazinesinin ortak oldu\u011fu kamuoyunda duyulduktan sonra batt\u0131\u011f\u0131 kabul edilen grubun hisseleri de borsada itibar kazanarak y\u00fckselmi\u015ftir. Bu durumda devlet gruba zahiri bir itibar kullanarak ona ger\u00e7ek bir itibar kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6ylece batt\u0131 denilen grubun hisseleri borsada devaml\u0131 y\u00fckselme y\u00f6n\u00fcnde bir hareket sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu \u00e7er\u00e7evede rakamsal bir \u00f6rnekleme yap\u0131lacak olursa devletin bir hissesine 0.80 USD \u00f6dedi\u011fi grubun hisseleri \u00fc\u00e7 veya \u00fc\u00e7 bu\u00e7uk y\u0131l y\u0131l i\u00e7inde 3.80 USD de\u011ferine \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Devlet de elinde bulundurdu\u011fu hisseleri bu de\u011fer \u00fczerinden yava\u015f yava\u015f satarak hem verdi\u011fi kurtarma paras\u0131n\u0131 geri alm\u0131\u015f ve ayn\u0131 zamanda k\u00e2r da elde etmi\u015f olmaktad\u0131r. Ancak bu operasyon derinli\u011fi ve perspektifi olan borsalarda yap\u0131labilmektedir. \u0130\u015fte bu nedenle \u0130stanbul Menkul K\u0131ymetler Borsas\u0131n\u0131n da derinle\u015ftirilmesi i\u00e7in gerekli olan yasal ve idari \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 konunun yeni ba\u015ftan de\u011ferlendirilerek ele al\u0131nmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir ger\u00e7ektir. Uzun zaman i\u00e7inde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ki yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar T\u00fcrkiye borsas\u0131na k\u0131sa vadeli para kazanmak i\u00e7in giriyorlar ve k\u00e2r realize edildikten sonra da hemen k\u0131sa s\u00fcrede \u00e7\u0131kmaktad\u0131rlar. Borsa bu organik yap\u0131s\u0131 ile uzun vadeli yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131y\u0131 cezbedememektedir. Yapm\u0131\u015f oldu\u011fum bir ara\u015ft\u0131rma \u00e7er\u00e7evesinde yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n borsada dolar baz\u0131nda y\u00fczde yirmi (% 20) seviyesinde bir k\u00e2r\u0131 realize ettikleri zaman hemen \u00e7\u0131kma yolunu tercih ettikleri g\u00f6r\u00fclmektedir. Ancak bu yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n risk alma i\u015ftahlar\u0131 de\u011ferlendirilerek bir strateji uygulanmas\u0131n\u0131n gerekli oldu\u011funa inan\u0131yorum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Say\u0131n Okurlar\u0131m, Gerek g\u00fcn\u00fcm\u00fczde gerekse daha \u00f6nceki y\u0131llardan itibaren \u00fclke g\u00fcndemine \u00e7ok farkl\u0131 r\u00fc\u015fvet iddialar\u0131 ve yap\u0131lan suiistimaller \u00e7er\u00e7evesindeki konular ile gelen \u00f6zelle\u015ftirme uygulamalar\u0131ndan ana hatlar\u0131 ile bahsetmek ve bu kapsamdaki tamamen yanl\u0131\u015f veya kas\u0131tl\u0131 denilebilecek siyasi tercihlerin \u00fczerinde durarak baz\u0131 saptamalar\u0131 belirginle\u015ftirmek istiyorum. Bilindi\u011fi gibi T\u00fcrkiye 1960 y\u0131llar\u0131ndan itibaren karma ekonomi uygulam\u0131\u015f ancak 1983 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1411,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[78],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1482","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-ticarette-yazarlar"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/probatio.com.tr\/testicaret\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1482","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/probatio.com.tr\/testicaret\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/probatio.com.tr\/testicaret\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/probatio.com.tr\/testicaret\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/probatio.com.tr\/testicaret\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1482"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/probatio.com.tr\/testicaret\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1482\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1483,"href":"https:\/\/probatio.com.tr\/testicaret\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1482\/revisions\/1483"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/probatio.com.tr\/testicaret\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1411"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/probatio.com.tr\/testicaret\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1482"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/probatio.com.tr\/testicaret\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1482"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/probatio.com.tr\/testicaret\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1482"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}